Năm 2010, các nhà hoạch định chính sách sẽ đối diện với không ít khó khăn từ hậu quả của khủng hoảng tài chính thế giới.

Ảnh: Ca Hảo

Báo cáo Phát triển Việt Nam 2010 cho rằng Việt Nam "chỉ mới thực hiện được phân cấp, phân nhiệm vụ chứ không giao quyền".

Báo cáo được trình tại hội thảo vùng “Báo cáo Phát triển Việt Nam 2010 - các thể chế hiện đại” do Liên hiệp các hội Khoa học - Kỹ thuật Việt Nam, Ngân hàng Thế giới và UB MTTQ Việt Nam phối hợp tổ chức sáng 20/1, tại TP.HCM. Các thể chế hiện đại là cuốn sách gồm các báo cáo phát triển Việt Nam 2010 do Ngân hàng Thế giới thực hiện, thể hiện quan điểm của các nhà tài trợ trong việc nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan quyền lực nhà nước trước nhân dân.  

Chịu trách nhiệm với dân hơn 

Bình luận góc độ hệ thống pháp luật và tư pháp mà báo cáo nêu ra, PGS-TS Phạm Duy Nghĩa, khoa Luật, ĐH Kinh tế TP.HCM cho rằng, người dân Việt Nam đã quen với một xã hội do Nhà nước làm nhạc trưởng, nên từ “quản trị nhà nước” mà báo cáo nêu ra nghe có vẻ lạ tai nhưng lại là yếu tố quan trọng của các thể chế hiện đại. Theo ông Nghĩa, tư duy của báo cáo này nhìn nhà nước như một thành tố trong tương tác với báo chí, người dân, xã hội dân sự… Trong đó, cần dùng pháp luật để tổ chức nhà nước mạnh hơn, tốt hơn, hiệu quả hơn và chịu trách nhiệm với dân hơn. Với nghĩa đó, không phải làm ra nhiều luật mới là quan trọng, mà phải có những quy trình làm luật khắt khe và người dân được tham gia làm luật, tham gia phản biện các dự án luật. “Các cơ quan dân cử, nói đúng ra phải gồm những trái tim nóng và những cái đầu lạnh, phải vì lợi ích của cử tri mà khắt khe thẩm định, thẩm tra nhằm giảm bớt sự "hăng hái" trình dự án luật của chính quyền”, PGS-TS Phạm Duy Nghĩa nói. Ông Nghĩa cũng cho biết, ông đã tìm trên google với từ khóa “quản trị nhà nước”, kết quả là có khoảng nửa triệu địa chỉ, nhưng với “quản lý nhà nước” thì có đến 14,5 triệu địa chỉ. Mọi người đã quen với việc nhà nước dùng pháp luật như một công cụ để cai quản xã hội. Và nếu có vấn đề nào bí lời giải thích, mọi người đều trả lời rằng lỗi tại... cơ chế.    

Phân nhiệm vụ mà không giao quyền

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Chiến đưa ra vấn đề thu hồi đất của nông dân. Với người nông dân, đất là “cơm áo gạo tiền” nhưng nếu đất thu hồi được giao cho các doanh nghiệp để phát triển cơ sở hạ tầng công nghiệp hay dự án của Nhà nước… thì người nông dân nào cũng ủng hộ.
Tham nhũng vẫn là vấn đề lớn mà rất nhiều chủ thể cả trong và ngoài Chính phủ quan ngại. Ông Phan Bá, Vụ trưởng Vụ công tác phía Nam thuộc Văn phòng Ủy ban chỉ đạo TƯ về phòng chống tham nhũng cho biết, tình trạng tham nhũng ở nước nào cũng có, chứ không chỉ Việt Nam và rất khó xử lý. Bởi chống tham nhũng là "ta chống ta, người có chức chống người có chức". Tuy nhiên, nếu Nhà nước thu hồi đất để giao cho các doanh nghiệp tư nhân kinh doanh bất động sản… thì ai cũng bức xúc! Có những dự án khi thu hồi chỉ đền bù 50.000 đồng/m2, nhưng ngay sau đó cũng miếng đất đó được chào bán với giá 5.000 USD/m2. Chênh lệch quá lớn như vậy không thể chấp nhận, trong khi đa số người dân sau khi mất đất đều nghèo đi và chỗ ở mới thì thua chỗ ở cũ. Theo báo cáo này, tại nhiều quốc gia, việc đền bù dựa trên sự thỏa thuận của chính người nông dân với các chủ dự án và chính quyền không có quyền can thiệp. Trong khi thực tế hiện nay cho thấy, người nông dân bị thu hồi đất không có quyền để định giá đất, cũng khó có quyền đòi hỏi chế độ tái định cư như ý mình mong muốn… dẫn đến tranh chấp thường xuyên.
“Các tổ chức chính trị, xã hội như MTTQ được phân quyền khá lớn, song cơ chế giám sát lại không cụ thể. Chỉ khi có tranh chấp mới mời các tổ chức chính trị xã hội ra để giải quyết, đặc biệt là trong vấn đề bồi thường đất đai”, ông Chiến nói. Từ thực tế trên, báo cáo cho rằng phân cấp giao quyền ở Việt Nam "chỉ mới thực hiện được phân cấp, phân nhiệm vụ chứ không giao quyền. Ngược lại, nhiều cơ quan được giao quyền nhưng không được giao nhiệm vụ dẫn đến lúng túng, không biết sử dụng quyền đó như thế nào, hết sức thụ động, luôn phải chờ hướng dẫn". Theo đánh giá của nhiều tổ chức nước ngoài, Việt Nam luôn giữ vững sự ổn định về chính trị, nhưng trách nhiệm của chính quyền trước nhân dân vẫn chưa rõ ràng. Do đó, ông Nghĩa cho rằng, báo cáo này giúp nâng cao trách nhiệm các cuộc giải trình của chính quyền với người dân, làm cho chính quyền từ trung ương đến địa phương đều tốt hơn, phù hợp với mục đích cải cách hành chính hiện nay.  

Tương tác Nhà nước – dân 

Theo đánh giá của các chuyên gia nghiên cứu, cốt lõi của Báo cáo phát triển VN năm 2010 là sự tương tác giữa Nhà nước với người dân, góp phần làm Chính phủ có thể mạnh hơn, ngược lại Chính phủ có trách nhiệm hơn với những chính sách của mình theo đúng nghĩa quản trị nhà nước.Ông James Anderson, Chủ nhiệm Báo cáo Phát triển Việt Nam 2010 cho rằng, báo cáo năm nay tập trung vào việc phân cấp trao quyền và trách nhiệm giải trình, hai khía cạnh của thể chế hiện đại và là những khía cạnh đổi mới quan trọng nhất của Việt Nam trong hai thập kỷ vừa qua. Trước tình hình kinh tế thế giới đi xuống với tốc độ nhanh, trọng tâm chính của các nhà lãnh đạo và người dân Việt Nam là vật lộn để tìm ra các giải pháp đưa nền kinh tế trong nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng có nguồn gốc từ bên ngoài. Nếu như thách thức của đầu năm 2008 đặt ra cho Chính phủ là làm thế nào để kiểm soát một nền kinh tế phát triển quá nóng với tốc độ lạm phát gia tăng chóng mặt, đồng thời còn có sức nóng của dòng vốn nước ngoài đổ vào, thì đến năm 2009 tình hình lại chuyển sang hướng hoàn toàn ngược lại.
“Những quan ngại về lạm phát gia tăng đã giảm dần và các vấn đề phát sinh do tác động thực sự của cuộc khủng hoảng tài chính thế giới trở thành trọng tâm chú ý. Đây cũng là một thách thức mới trên phương diện tài chính đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam”, ông James Anderson nhận định. Báo cáo cho rằng, người dân ngày càng đòi hỏi Nhà nước phải gia tăng tính hiệu quả và tính minh bạch của các dịch vụ công cho tất cả mọi người, không chỉ đơn thuần cho những ai có khả năng chi trả. Phải đảm bảo rằng các khoản đầu tư công được lựa chọn đúng đắn và những người bị ảnh hưởng phải được đền bù thỏa đáng. Ông James Anderson nhấn mạnh, Báo cáo Phát triển Việt Nam 2010 tập trung vào những thách thức trong dài hạn của công cuộc đổi mới thể chế - yếu tố chính quyết định sự phát triển lâu dài của một quốc gia.  

Nguồn VNN-TT